Ιστορία επί ποδός

Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΝΙΑΩΤΗ

Για την Κάρι στο «Sex and the city» τα παπούτσια είναι φετίχ. Αλλά και στη Μέριλιν τα ψηλοτάκουνα συμπλήρωναν τη σεξουαλική της εικόνα. Από την εποχή του Μεσαίωνα όμως, τα παπούτσια έχουν τη δική τους ιστορία.

Παπούτσια φτιαγμένα για να κόβουν την ανάσα των αντρών (και το βήχα των άλλων γυναικών). Παπούτσια που ντύνουν τα πόδια σου (και «γδύνουν» το υπόλοιπο σώμα σου). Παπούτσια που σε κάνουν να νιώθεις θεά (κατά προτίμηση του σεξ). Παπούτσια που κάνεις τα πάντα για να τα αποκτήσεις (κυριολεκτικά!). Παπούτσια που ερωτεύεσαι με την πρώτη ματιά (και αποχωρίζεσαι με την πρώτη ευκαιρία). Εχει υπολογιστεί ότι στη διάρκεια της ζωής του ένας άνθρωπος περπατά κατά μέσον όρο περίπου τρεις χιλιάδες χιλιόμετρα. Επομένως, τα παπούτσια είναι πολύ χρήσιμα και στα δύο φύλα. Αλλά μόνο για τις γυναίκες αποτελούν απόλυτη εμμονή. Το γιατί, παραμένει μυστήριο. Ισως επειδή τα παπούτσια σε σχέση με άλλα πράγματα (τα ρούχα, για παράδειγμα) έχουν ένα τεράστιο πλεονέκτημα. Μια γυναίκα μπορεί να είναι παχιά ή αδύνατη, κοντή ή ψηλή, όμορφη ή άσχημη, αλλά μπορεί να αγοράσει όλα τα παπούτσια που επιθυμεί.

Η Πάολα Τζακόμπι, δημοσιογράφος και ειδική ανταποκρίτρια του ιταλικού «Vanity Fair», ξεκινώντας από την προσωπική της «υποδηματογραφία», κυκλοφόρησε μόλις το βιβλίο «Αυτά τα παπούτσια τα θέλω» (εκδόσεις «Κέδρος»). Οι σελίδες του διασχίζουν αιώνες γυναικείας φιλαρέσκειας, αποκαλύπτοντας την αιώνια ψευδαίσθηση για τις μαγικές δυνάμεις που κρύβουν τα παπούτσια, τη σκανδαλιστική σχέση των παπουτσιών με το σεξ, το επίμονο φλερτ με την τέχνη, την ψυχολογία και την πολιτική (τα κορίτσια της αριστεράς φορούσαν Clarks, τα αγόρια της δεξιάς Barrows, το '80 το κλίμα αφθονίας του Ρέιγκαν έφερε σε όλο τον κόσμο τα Timberland). Με ευστοχία και χιούμορ, η Τζάκομπι προσδιορίζει τη θέση των παπουτσιών στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, ρίχνει κρυφές ματιές στο λαμπερό κόσμος της μόδας και αναλύει το σκληρό νόμο της φτέρνας.

Δεν μπορεί να είναι σύμπτωση το γεγονός ότι από το παραμύθι της Σταχτοπούτας μέχρι σήμερα οι ιστορίες που αναφέρονται σε γυναίκες συνδέονται στενά με τα υποδήματα- είτε πρόκειται για την κατάκτηση του πρίγκιπα με το κρυστάλλινο γοβάκι (ξεκάθαρο σύμβολο της παρθενικότητας) είτε για την κατάκτηση του Mr Big με τα σοφιστικέ τακούνια της Κάρι στο «Sex & the City». Διαλέξαμε από το βιβλίο μερικά πράγματα που δεν ξέρατε για την ιστορία και την κουλτούρα των παπουτσιών και ίσως θέλατε να μάθετε:

**Τα σανδάλια θεωρούνται «σκανδαλιστικά» από τη γέννησή τους. Ακόμη και στη Βίβλο υπάρχει σχετική αναφορά: λίγο πριν από τον αποκεφαλισμό της Ιουδήθ, ο Ολοφέρνης βρισκόταν σε κατάσταση έκστασης από το θαυμασμό του για τα υπέροχα σανδάλια.

**Η λέξη «γαλότσα» προέρχεται από τους Γαλάτες, από τους οποίους οι Ρωμαίοι, όταν τους κατέκτησαν, έκλεψαν την ιδέα να σκεπάζουν στη βροχή τα παπούτσια τους με κομμάτια δέρματος.

**Τα ανδρικά παπούτσια άρχισαν να διαφοροποιούνται από τα γυναικεία στα τέλη του 15ου αιώνα. Αυτό οφείλεται στη φυσική ιδιομορφία του Καρόλου Η' της Γαλλίας, που είχε έξι δάκτυλα στα πόδια και ζήτησε να του φτιάξουν παπούτσια φαρδιά με τετράγωνη μύτη. Η μόδα διαδόθηκε σε όλη την Ευρώπη και έφτασε και στην Αγγλία όπου ο Ερρίκος ο Η' και οι αυλικοί φορούσαν παπούτσια με σόλες που έφταναν τα δεκαεφτά εκατοστά. Οσο πιο μεγάλη η σόλα, τόσο πιο ισχυρός αυτός που τη φορούσε.

**Οι καλλιτεχνικές παραλλαγές των τακουνιών προέρχονται από την Αυλή των Βερσαλιών. Ο Λουδοβίκος «Βασιλιάς Ηλιος», επειδή ήταν πολύ κοντός, ήθελε πάντα να φορά τακούνια, αλλά δεδομένου του χαρακτήρα του δεν αρκούνταν σε κάτι απλό. Του έφτιαχναν τακούνια ζωγραφισμένα με βουκολικές και σκηνές μαχών.

**Λέγεται ότι η καημένη η Ζαν Ντ'Αρκ κάηκε στην πυρά εξαιτίας ενός ζευγαριού μπότες. Η παρθένα της Λορένης είχε τη συνήθεια να τις φορά σε μια εποχή που οι μπότες προορίζονταν αποκλειστικά για άνδρες.

Οι μπότες άρχισαν να σημαίνουν περισσότερα για τις γυναίκες τη δεκαετία του '60, συνοδεύοντας τις μίνι φούστες της Μαίρης Κουάντ. Η φήμη και η χρήση τους ενισχύθηκε από τη φουτουριστική σέξι θεά Μπαρμπαρέλα και τις ατελείωτες λευκές μπότες που φορούσε η Τζέιν Φόντα στην ταινία του Ροζέ Βαντίμ.

**Ο Σίγκμουντ Φρόιντ έλεγε ότι η παιδική οικειοποίηση των μητρικών παπουτσιών είναι σχεδόν απόπειρα αποπλάνησης του πατέρα.

Το ανδρόγυνο στιλ

**Λίγο πριν από το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ο Σαλβατόρε Φεραγκάμο έφτιαξε στη Φλωρεντία ένα ζευγάρι παπούτσια με πλατφόρμα από φελλό- υλικό που αποτελούσε βολική λύση στα δύσκολα εκείνα χρόνια. Εδειξε το πρωτότυπο σχέδιο στην πιο καλή του πελάτισσα, τη δούκισα Βισκόντι ντι Μοντρόνε. «Τι άσχημα παπούτσια είναι αυτά» είπε εκείνη, αλλά πείστηκε να τα φορέσει μία φορά στην εκκλησία. Από την επόμενη Κυριακή οι κυρίες της Φλωρεντίας ακολούθησαν. Το σχέδιο έμεινε στη μόδα όλη τη δεκαετία του '40 αλλά μετά τον πόλεμο έπεσε η αυλαία για τις πλατφόρμες, επειδή θύμιζαν τα χρόνια της δυστυχίας. Επανήλθαν τη δεκαετία του '70, υπό τη νέα λάμψη του γκλαμ ροκ.

**Κατά τα άλλα, ο Φεραγκάμο χώριζε τις γυναίκες σε τρεις κατηγορίες με βάση το μέγεθος των παπουτσιών: τις Σταχτοπούτες (νούμερο 37 και κάτω), τις Αφροδίτες (νούμερο 37 ακριβώς) και τις Αριστοκράτισσες (νούμερο 38 και πάνω).

**Η πρώτη επώνυμη που επέλεξε να φορά ανδρικά παπούτσια και τα έκανε μόδα στη δεκαετία του '20 ήταν η Ελινορ Ρούσβελτ. Φορούσε ένα πρωτότυπο μοντέλο δετών παπουτσιών Oxford. Η επιλογή της δεν ήταν μόνο θέμα στιλ. Η σύζυγος του προέδρου Ρούσβελτ ήταν υπέρμαχος της ανεξάρτητης σκέψης και αντιπροσώπευε μια γενιά γυναικών οι οποίες μεγαλώνοντας ανάμεσα σε δύο παγκόσμιους πολέμους δεν επέλεγαν τις περιττές επιπολαιότητες.

**Στη δεκαετία του '50, οι ναπολιτάνοι πολιτικοί δώριζαν στους πιθανούς ψηφοφόρους τους μόνο ένα παπούτσι. Και μετά την εκλογή τους, τους χάριζαν και το άλλο.

**Το ανδρόγυνο στιλ κάποιων παπουτσιών άρχισε να γίνεται λιγότερο αυστηρό κάτω από τους λαμπερούς προβολείς του σινεμά. Στα πόδια της Γκρέτα Γκάρμπο, τα παπούτσια με κορδόνια μετέφεραν μια διφορούμενη αίσθηση, ενώ στα πόδια της Μάρλεν Ντίτριχ καθιέρωσαν μια νέα εικόνα φινέτσας και σεξ απίλ.

**Τα μποτίνια μέχρι τον αστράγαλο ήταν κατ' αρχάς παπούτσια για άνδρες. Οι πρώτοι που τα πρόβαλαν ήταν οι Μπιτλς, από τους οποίους πήρε και το όνομά του στο συγκεκριμένο σχέδιο: χαμηλό, από μαύρο δέρμα και με μια ελαστική μπάντα στο πλάι αντί για φερμουάρ. Αρχικά η μύτη ήταν στρογγυλή αλλά στη συνέχεια έγινε πιο λεπτή και μακριά, ακολουθώντας κατά κάποιον τρόπο την εξέλιξη της μουσικής, που έγινε πιο αιχμηρή και θορυβώδης.

** Ο ανθρωπολόγος Ντέσμοντ Μόρις έχει παρομοιάσει τα μυτερά παπούτσια μία από τις πιο απάνθρωπες μορφές φυσικής παραμόρφωσης: τη συμπίεση του κρανίου των νεογνών.

**«Δεν ξέρω ποιος εφηύρε τα ψηλά τακούνια αλλά όλοι οι άντρες του οφείλουν πολλά», δήλωνε η Μέριλιν Μονρόε, με το πιο λικνιστικό βάδισμα του περασμένου αιώνα. Η δε Σέλεϊ Γουίντερς διηγόταν ότι μαζί με την Μέριλιν έκλεβαν συχνά παπούτσια από τα βεστιάρια των στούντιο. Ανάμεσά τους και ένα ζευγάρι περίτεχνα σανδάλια με λουράκι στον αστράγαλο, ψηλά τακούνια και μεγάλο φιόγκο στη μύτη. Οι δύο κλέφτρες τα αποκαλούσαν γελώντας «fuck-me-shoes»...

**Στον κόσμο των παπουτσιών οι μπαλαρίνες είναι ότι το λευκό πουκάμισο στα ρούχα: απλές, φινετσάτες, κλασικές, σικ και έχουν συνδεθεί άρρηκτα με την Οντρεϊ Χέπμπορν.

**Τα Birkenstock, ένα από τα πιο άνετα, αλλά και τα πιο άσχημα σχέδια στην Ιστορία, κατασκευάστηκαν το 1967 στη Γερμανία. Ενα χρόνο αργότερα, χάρη σε ανεξήγητο καπρίτσιο της μόδας, έγιναν τα must παπούτσια στα πανεπιστήμια του Σαν Φρανσίσκο, μόδα των χίπις, των μπίτνικς, σύμβολο του γιούνισεξ και της ελευθερίας των ιδεών στο κεφάλι και στα πόδια. Η Ιταλία είναι η μόνη χώρα στην οποία τα Birkenstock δεν έπιασαν ποτέ.

**Το 1986, όταν τρεπόταν σε φυγή από τις Φιλιππίνες παίρνοντας το δρόμο της εξορίας, η Ιμέλντα Μάρκος φορούσε ένα ζευγάρι παντόφλες από μπλε βελούδο. Κατηγορούμενη για τις εγκληματικές σπατάλες της, η Ιμέλντα υπερασπίστηκε τον εαυτό της: «Δεν είναι αλήθεια ότι είχα τρεις χιλιάδες ζευγάρια- ήταν μόνο 1.060!»

**Ενας από τους πρωταγωνιστές στην έκρηξη πωλήσεων αθλητικών παπουτσιών είναι η ΝΙΚΕ, που εκτοξεύθηκε στην κορυφή τη δεκαετία του '90. Το '80 κυριαρχούσαν τα Reebok που αγαπούσαν οι φαν της αεροβικής και η Τζέιν Φόντα και τα φορούσε η Μέλανι Γκρίφιθ στο «Εργαζόμενο Κορίτσι». Η ταινία «Οικογένεια Τανενμπάουμ» στις αρχές της νέας χιλιετίας έφερε στο προσκήνιο τρεις φίρμες που βρίσκονταν εντελώς εκτός μόδας: την Adidas, τη Fila και τη Lacoste. Ανάλογη πορεία είχε και η Asics, μία ακόμη μάρκα που είχε μείνει για καιρό στη σκιά και έγινε καλτ όταν η Ούμα Θέρμαν φόρεσε στο Kill Bill, ένα ζευγάρι κίτρινα Asics, το γνωστό πλέον μοντέλο Onitska Tiger. Τα Puma κατάκτησαν οι φανατικοί του σκέιτμπορντ.

**Οι πολέμιοι της παγκοσμιοποίησης δείχνουν προτίμηση στα Camper, παπούτσια ισπανικής προέλευσης, των οποίων ο σχεδιασμός κρύβει ειρωνεία καθώς το δεξί και το αριστερό παπούτσι έχουν λεπτομέρειες που τα κάνουν διαφορετικά.

**Η εταιρεία Prescott &MacKay στο Λονδίνο παραδίδει μαθήματα κατασκευής παπουτσιών μέσα σε δύο ημέρες.

Πληροφορίες στην ιστοσελίδα www.prescottandmackey.co.uk

Πηγή : http://archive.enet.gr / 7 - 30/12/2007